Dil Elden Gitmeden…

   Dile bir iletişim aracı olarak bakmaktan ziyade, onu bir milletin sahip olabileceği en önemli değerlerden saymamız gerekir. Bu anlamda dilimiz Türkçe, bütün incelikleri ve güzellikleriyle korumamız gereken müşterek mirasımızdır. “Kamus namustur” diyen üstad Cemil Meriç, dilin ehemmiyetini veciz bir şekilde vurgulamış, onu kaybetmenin doğuracağı vahim sonuçlara dikkat çekmiştir.

   Dünyanın zengin ve yaygın dillerinden sayılan Türkçemiz, bugün ne yazık ki unutulmak gibi bir tehlike ile karşı karşıyadır. Giderek zayıflayan kelime hazinemizle kendi dilimize yabancılaşmaktayız. Bırakınız diğer kitleleri, eğitimli nüfusumuzun bile 200-300 kelimeyle konuştuğunu söylemektedir uzmanlar. Başka dillerden dilimize geçmiş ama zamanla Türkçeleşmiş kelimeleri Arapça ve Farsçadır diye tarihe gömerken, hiçbir kültürel temeli olmayan yabancı kelimeleri çağdaşlık adına iştahla kullanmak hevesine düşmüşüz. Geçmiş ile geleceğimiz arasına koyduğumuz bu şuursuz engel sadece dilimizi kaybettirmez, Allah muhafaza diğer değerlerimizi de elimizden alır.

   Bu meselenin temelinde geçmişte yapılan  “dilde sadeleştirme” hareketleri vardı. Hep bilinen bir örnektir ama Mehmet Kaplan’ın şu misalini özetle burada tekrarlamak istiyorum. “ “Akıl” kelimesi Arapçadır diye onu atıp, yerine öz Türkçe olan “us” kelimesini koyarsak, sadece bu kelimeyi atmakla kalmayız; Akıl ile alakalı “akıl vermek”, “akıl sır ermez”, “akıl hocası”, “akıllı düşman” gibi en az yirmi kadar deyimi dilimizden atmış oluruz. Sizce bu akıl kârı mıdır?” Mehmet Kaplan Hoca, bu haklı çıkışını muhtemelen dilde sadeleştirme politikalarının yoğun olduğu dönemlerde dile getirmişti. Bu ve buna benzer, Türkçe’ye kazandırılmış yüzlerce belki binlerce kelime, bir dönem unutturulmak istenmiştir.

   Ancak, şükür ki bugün bu politikalarından vazgeçildi. Özellikle son yıllarda başta Türk Dil Kurumu olmak üzere Milli Eğitim Bakanlığı da Türkçeyi kendi tarihiyle yeniden buluşturma zaruretini görmüş bulunmaktadır. “Yaşayan Türkçe” vurgusuyla hem geçmişten günümüze yaşayan dilin kullanılması hem de Türk topluluklarıyla ortak dil fikrinin benimsemiş olması müspet bir gelişmedir. Milli Eğitim Bakanlığı’nın ilk ve ortaöğretime yönelik okutulmasını önerdiği 100 temel eser projesi de Türkçe’nin zengin muhtevasından örnekler taşıdığı için önemli bir adımdır.

   Elbette ki kurumlar düzeyinde atılan bu adımlar, Türkçe’yi yeniden muhteşem günlerine döndürmeye yetmez. Çünkü dildeki tahribat, sadeleştirme politikasının terk edilmesine rağmen sürmektedir. Hâkim olan popüler kültürün etkisiyle fert ve toplum bazında hafıza kaybı devam etmektedir. Toplum olarak yaşadıklarımız hakikaten çok vahimdir. Bir yandan yabancı dillerden uyarladığımız (by by, okey, pardon, mersi) gibi aşırma kelimeler kullanmaya çalışırken, diğer taraftan zengin dilimizi tarihin tozlu raflarına terk ederek çocuklarımıza Türkçeyi unutturuyoruz. Bir İngiliz çocuğu, yüzyıllar önce yaşamış Shakspeare’i rahatlıkla anlayabiliyorken, bizim çocuklarımız Milli şairimiz Mehmet Akif’i bile anlayamıyor, İstiklâl Marşı’nı anlamak için sözlük kullanıyorlar. Ne hazin bir durum, değil mi?

   Çıkış yolumuz, suçlu arama faslını bir kenara bırakıp zengin Türkçemizin şaheserlerine yeniden yönelmek, muhteşem mirasa yeniden sahip çıkmakla olur. Günümüz şair ve yazarları ne kadar bizimse, Fuzuliler, Süleyman Çelebiler, Yahya Kemaller ve daha ismini sayamadığımız nice edip şahsiyetler de bizimdir. Şefkatimiz, hüznümüz, kahramanlığımız, dostluğumuz, aşklarımız, vefamız hep Türkçemizde, Türkçemiz de bu ustaların kalemlerinde gizlidir. Mirasımıza sahip çıkmamız dileğiyle…

Emrullah TOPRAK

Mart–2008

Melikgazi/KAYSERI