Sözlüğümüze katkısı olması için acizane yazmış olduğumuz unutulmaya yüz tutmuş ceddimizden bize miras kalmış konuşulmasından lezzet aldığımız birkaç tatlı kelime daha ilginize bilginize sunulmuştur. Bu kelimelerden bazılarının Osmanlıca olması geçmiş dönemlerde edebiyatta da kullanılmış olması yöremize ait olmadığı izlenimi uyandırabilir. Bu durum Osmanlı zamanından bu yana memleketimiz insanının okuma oranının yüksek olmasından kaynaklanmaktadır. Başka yerlerde duyup işitmediğimiz bu Osmanlıca kelimeler halkımızın yöresel diline sirayet etmiş ve gündelik dilde kullanılır olmuştur. Halen de kullanılmaya devam etmektedir. Bu nedenle yöremize ait kelimeler olarak bu kelimelerin sözlüğümüzde yer almasının doğru olacağını düşünüyorum. Saygılarımla…  

Fıttırmak : Aklını kaçırmak, delirmek, çıldırmak

Meres : Köpekte yaş

Yês (Ye’s): Ümitsizlik, kıt, eksik

Yeis : Ümitsizlik

Farı : Yorulmak (Yöremizde genelde farımaz olarak kullanılır. Yani yorulmayan kesilmeyen güçlü vs.)

Rahvan : hızlı seri yürüme

Mendebur : Sümsük, sünepe, pis, iğrenç

Firek : Kapı zırzası

Köseği : Ucu yanmış odun

Dümük : Koyulmak, daldırmak, vazgeçememek, konsantrasyon

Çotuk : Dışarıda kalmış ağaç kökü

İnkişaf : Açığa çıkma

Kepir : Verimsiz, kuru, bozkır, kıraç

Melul : Üzgün, ağlamaklı

Melal : Bezginlik, bıkkınlık, hafakan, kasavet, yorgunluk, usanç (hali pür melal)

Pür : Çok, Dolu, çok fazla (bitki yaprağı için söylenen pürden farklı bir pür, mesala :pür dikkat olarak yukarıda yazılan şekilde “hali pür melal”cümlesi içinde olduğu gibi yöremizde kullanılır.)

Cibilliyet : Yaradılış, hilkat, meşrep, mizaç

Tıynet : Yaratılış, huy, maya, cibilliyet

Havf : Korku ( Havfli yatmak yada uyumak olarak kullanılır)

Mecal : Derman, güç, kuvvet, takat

Tâkat: Mecal, derman, güç, kuvvet

Encam : Akibet, son

Geyginlenmek : Kinlenmek

İslim : Kükürtlenmiş kaysı, kükürtleme işlemi

Zongur : Bu ismi karşılayan bir hayvan yok ama kalkmayan ağır eşyalar için yöremizde “ O çok ağır Zongur Ölüsü gibi” derler. Böyle denildiğine göre yaşayan ve cüssesi ağır bir varlık. Çevremizde kullanıldığı için buraya almakta fayda mülahaza ettim. Türkçemizde Dinazor kelimesinin karşılığı olsa gerek. Ne dersiniz ? Türk Dil Kurumuna Dinazor kelimesinin Türkçe karşılığı olarak yöremize ait bu kelimeyi takdim edebilirmiyiz.

Martava : Abartma, yalan

Berbat : Kötü

Didikleme : Eşeleme, parçalama, katma, karıştırma

Selpik : Seyrek dokuma

Döşşek: Yatak

Bazlama : Bir tür ekmek

Berdi : Akarsu kenarında biten ucunda kahverengi topuz bulunan pırasa benzeri bir bitki

Gındık : Kevene benzer dikenli bir bitki

Feyil : Aç gözlülük

Nüzul : Felç

Tabas : Alerji

Bizez : Gaz lambası, löküs ve fenerlere takılan cam

Cavlama : Kavlama (cevizin kabuğunun çatlayıp soyulması)

Bürük : Yazma

Payamca : Yabani badem

Kürük : At yada eşek yavrusu

Aygün Çiçeği : Ayçiçeği (Yöremizde ay ve gün ikisi bir arada kullanılmış ve öyle söylenmiş)

Buğanak: Aniden bastıran tozu dumana katan yağış

Nodul : Sivri demir çivi, ucu çivili deynek

Talatos : Düzensiz, intizamsız

İrdemek: Tiksinmek, çiğremek

İğ : İp eğirmek için kullanılan araç

Çözeğlenmek : Darlıktan kurtulmak için eğlenmek, yorulmadan maksatsız gezmek

Göcek : Kırık buğday, başaksız taze ekin

Tezmek : Ürkmek, ürküp nereye gittiğini bilmeden başını alıp gitmek 

Perikmek: Korkudan dolayı yaşanılan yeri terk etmek

Süyem : Bir ölçü birimi olsa gerek Mesala : Suçatımızda Bir süyem iplik şeklinde kullanılıyor. Tam anlamını bilenler yazabilir.

Cemberek: Hayvanların çenelerinin alt kısmı boğaz kısmı

Şaplak : Tokat

Dalcınmak : Açlık hissi (Tok iken de hissedilebilir. Bir tür vitamin isteği)

Yeksan : Dümdüz, yerle bir

Dirgen : Bir tür tarım aracı

Hızmık : Yunakta tahıl yıkanırken su yüzüne kalkan saman, başak vs.

Çıynak : Kedi tırnağı, kedi tırmalaması

Yılmık : Kıymık

Ödükleme : Şaşırma, afallama,

Firez : Tarladan kaldırılan ekinden arta kalan başak, ekin sapı, saman vs.

Firezleme : Çayırın göğermesi (güvermesi)

Bider : Tohumluk tahıl

Anık : Dağ nanesi veya bir tür kekik

Pırçalık : Kıraç arazide biten kökü yenebilen bir bitki

Nezelmek : Yıpranmak, aşınmak, incelmek 

Pöçük : Kuyruk sokumu, kuyruk, arka, taban

Tehliyetsiz : Biçimsiz, yakışıksız, dengesiz, orantısız manasında kullanılıyor. Bu kelimenin olumlu şekli kullanılmamaktadır.

Zağar : Bir cins çoban köpeği (Yöremizde kangal olmayan melez köpeklere genelde söylenir)

Tatoğ : Gürün Elması

Emlik : Zamanından daha geç doğan kuzu yada oğlak

Hoşman : Kendi kuzusu yada oğlağı olsun yada olmasın önüne geleni emziren koyun ve keçi

Ekti : Annesinden başka koyunları zorla emerek süt çalmaya çalışan kuzu

Tokluman : İyi gelişmesinden dolayı normal zamanından önce yavrulayan toklu

Oğlaman : Yavrulama yaşına gelmeden yavrulayan oğlak

Hoğur : Ham, kalitesiz

Kip : Şık, derli toplu, dığrak, kibar

Çutur : Terslik, aksilik

Diğildek : Hareketli, yerinde durmayan duramayan

Cüraat (Cerahat): İltihap, irin

Zorzap : Ağaçtan ağaca kabuk nakli ile yapılan bir tür aşı

Şıvga : Genç ağaç sürgünü

Mıtırıp : Kısmık, cimri, eli sıkı

Sağılmak : Yırtıcı kuşların dalış yapması

Seğirtmek : Harekete geçmek, davranmak

Yeltenmek : Hamle yapmak, bir hareketi davranışı yapmak için niyetlenmek

Guz : Kuzeye bakan yer

Korlam : Tehlikeli dik yamaç

Gumacık : Sinek larvası

Büğelek : Sineğe benzer sinekten büyük kan emici bir haşere

Bıngıldak : Kafatasının kemikleşmeden önce kemiklerin birleşme yerlerinde bulunan kıkırdak bölümü yöremizde ise çocuğun tepesindeki yumuşak bölgeye söylenir.

Bendek : Küçük ot destesi

Burma : Yonca, çayır gibi otların galıçla bükülmesi ile yapılan sarmal yapıya sahip balya şekli

Sanarak (Sagarak) : Hayvanlarda üst solunum yolları enfeksiyonu

İrat : Mahsul, kazanç

Sammarık : Zahmet, Meşakkat, etkisi devam eden olumsuz etki

Som : Katkısız, katışıksız, sade, saf, yalın

Gapdaş : Su deposu

Boğnamak : Odunu istenilen ölçülerde doğramak

Tokmak : Ağaçtan yapılmış balyoz

Üyez : Sivrisinek

Kürümek : Temizlemek

Hamıt : Çüt süren, araba çeken; at, eşek ve diğer taşımacılıkta kullanılan hayvanların boynuna takılan hacat

Gamalak : Apışıp kalma, hareketsiz kalma, kararsızlık

Yitimek : Bozulmak, özellik yitirmek, besin bozulması

Yığır yığır : Kötü kokunun etrafa dalga dalga yayılması. (Güzel kokunun buram buram yayılması gibi)

Milek : Balçık

Garez (garaz) : Düşmanlık, adavet, nefret, husumet

Hısım : Akraba

Maraz : Rahatsızlık, hastalık ( Merhamet maraz getirir)

Mazarrat : Zararlar

İllet : Rahatsızlık, Hastalık, Sıhhatsizlik

Cıkla : Sade, katışıksız, katkısız, yoğunluk

Sırf : Yalnızca, tümüyle, bütün olarak 

Sırkmak : Islanan eşyadan suyun süzülüp akması

Soruşmak : Emilip yok olmak, ıslak olan şeylerin kurumaya başlaması

Buğuz : Kin besleme, nefret etme

Kercikmek : İma yoluyla yapılan eleştiri, ima ile taşlama, dokundurma

İmla : Asıl anlamı yazım olsa da yöremizde tarlada hasıl edilmesi zor olan taştan yada purdan meydana gelmiş ham yer

Bor : Yöremizde ham yer, kıraç yer manasında kullanılır. ( Bor sürüp tarlayı genişletmek)

Cırtlak : Hoşa gitmeyen renk yada ses

Aşkarsız : Yakışıksız, çirkin, dağınık  

Şikirsiz : Yakışıksız, çirkin, biçimsiz  

Şemal : Sözlük anlamı “Ahlak” ancak yöremizde şöyle cümle içinde şöyle kullanılır. “Şeklime şemalime bir bakayım” veya eleştirirken “ Şekline şemaline bir bak” ikinci cümlede gerçek anlamı ile kullanılmakta.

Cılgısız : Nizalayan, durmayan, sıkıntılı

Uluorta : Açık alan, açık meydan, topluma açık ortam yer

Buruşuk : Kırışık, kırış kırış, pörsümüş, suyu çekilmiş, kurumaya yüz tutmuş

Gangıldamış : (Kân:Ahmak, ebleh, cahil, idraksiz, düşüncesiz) Mantıksız hareket eden, bunamış, azmış, aksi. Yöremizde genelde ihtiyarlara söylenir.  

Maşatlık : Mezarlık, Kabristan

Teneşir : Üzerinde ölü yıkanan ayaklı tahta

Tazillemek : Ayıplamak, eleştirmek

Teremlik : Yumuşama, gönle gelen iyi niyet, merhamet, olumlu his