ALTERNATİF BİR ÜRÜN; KAPARİ

Kasabamız için zaman zaman alternatif ürün önerileri yapılmaktadır. Her ne kadar daha önceden gündeme getirilen “kuşburnu projesi” konusunda somut bir ilerleme sağlanamamış olsa da kasabamızın kalkınması, göçün azaltılması ve çiftçilerimize yeni kazanç kapıları için alternatifler sunma gayretleri önemlidir ve bundan sonrada bu çalışmalar artarak devam edecektir. Ümit ediyoruz ki bir gün bazı şeyler değişecektir.

İşte bu düşüncelerle kasabamıza alternatif olabilecek bir ürün daha tavsiye edilebilir ki bu ürün kapari’dir. Belki çoğumuz bu ismi ilk defa duyuyoruz.

Ülkemizde özellikle Batı ve Orta Anadolu, Güneydoğu, Akdeniz ve D. Karadeniz bölgelerinde tabii olarak yetişen çalı formunda dikenli bir bitki… Kapari bitkisi aynı zamanda kepere, gebere otu, devedikeni, kargakavunu, menginik gibi isimlerle de bilinmektedir.

Ekolojik toleransı yüksek bir bitki olup çok düşük(deniz kenarı) ve çok yüksek rakımlarda(2000 m) killi, kireçli topraklarda, kayalıklarda rahatlıkla yetişir. Bazı literatürlerde 30-40 yıl yaşadığı belirtilmektedir.

Soğuklardan ve kuraktan pek etkilenmeyen, su istemeyen bu bitkinin yetiştirilmesi ucuz ve kolaydır. Ana gövdesi kışın kurur ve ilkbaharda yeni sürgünler verir. Önemli olan çiçeklenme için mayıs- ağustos aylarında yeterli güneş ve sıcaklığın olmasıdır. Güney yamaçlarda yetiştirilmesi daha uygundur.

Bitkiden 2. yıldan itibaren ürün alınmaya başlar ve 4. yıldan itibaren tam verime geçer. Ortalama kök başına yılda 8-10 kg ürün alınabilir. Bir bitkiden 7-14 günde bir tomurcuk ve bir sezon boyunca ise 20 defa hasat yapma imkanı olabilmektedir. İyi bakım yapıldığında eylül sonuna kadar ürün alınabilir. Tomurcuk, çiçek, genç sürgünleri ve karpuzu ayrı ayrı değerlendirilir.

Kaparinin çiçekleri açmadan tomurcuk halinde iken toplanarak daha ziyade turşu ve salamura yapılarak tüketilmektedir. Meyvesinin( tomurcuk, çiçek ve karpuzu) gıda olarak tüketilmenin yanında dalları, kökleri ve yaprakları da ilaç, kozmetik ve boya sanayinde kullanılmaktadır. Özellikle turşusu, salamurası, tomurcukları etli yemeklerde, salatalarda, pizzalarda garnitür ve sos olarak kullanılır. Almanya’da tam 472 yemekte kapari kullanılmaktadır. Kapari çiçek tomurcukları açılmadan toplanır ama eğer çiçek açmışsa hatta meyve(karpuz) oluşturmuşsa onlarda toplanarak değerlendirilir. Yani kaparinin değerlendirilmeyen hiçbir şeyi yoktur.

Hasat bitiminden sonra kuruyan kapari dalları kökten kesilerek hayvanlara yem olarak verilmektedir. Bu yemin hayvanlarda yağ, süt ve yumurta verimini önemli miktarda artırdığı ve hastalıklara karşı bağışıklık kazandırdığı tespit edilmiştir.

Aynı zamanda 40m kadar derinlere giden ve yatay olarak da yayılan kökleri ve toprak yüzeyinde gövdenin yayılıcı özelliği ile de iyi bir erozyon bitkisidir. Dolayısıyla tarıma elverişli olmayan alanlara dikilerek çok yönlü bir fayda sağlanmış olacaktır.

İlk dikim yılı yaz aylarında sulama isteği dışında sulamaya ihtiyaç duymaması ve kültür bitkilerinin yetişmediği, tarıma uygun olmayan meyilli, taşlık, kıraç ve kurak arazilerin bu bitki için ideal olması da çok önemlidir. Toprak bakımından seçici değildir

Türkiye yılda 4000- 5000 ton ürün ihraç etmekte ve ortalama kg’ı 3-4 dolara satılmaktadır. Üretimin büyük çoğunluğu tabii halde yetişen ürünlerin toplanması şeklinde elde edilmektedir. Ancak son yıllarda farklı bölgelerde bir kısmı AB kaynaklarından desteklenerek bahçeler oluşturulmaktadır. Bu bitki, üretiminin kolay olması, tarım dışı alanların değerlendirilmesi ve ekonomik olarak getirisinin yüksek olması nedeniyle hızlı bir şekilde çiftçilerin gündemine girmektedir.

İspanyolların bu bitkiden yılda 20 milyar dolar kazandıkları belirtilmektedir. Türkiye’nin tüm sebze ve meyve ihracının 1,5 milyar dolar civarında olduğu göz önüne alınırsa sadece kaparinin ekonomik değeri daha iyi anlaşılır. Bu nedenle de “milli bitki” ilan edilerek devlet koruması altına alınmıştır.

Bu ürünün pazar sıkıntısı yoktur. Gerek salamura şeklinde işlenerek gerekse işlenmeden başta ABD ve AB ülkeleri olmak üzere Orta ve Uzak Doğu, Avustralya ve birçok ülkede alıcı bulmakta ve taleplere cevap verilememektedir.

Kapari insan sağlığı açısından da önemli bir bitkidir ve bu nedenle bu ürüne olan talep sürekli artmaktadır. Ülkemizde yaygın bir tüketim alışkanlığı olmayan ve daha ziyade yurt dışına ihraç ettiğimiz kapari tomurcukları bir vitamin(bol miktarda A ve E vit.) ve protein deposu, mineraller ve hardal yağı glikosidi yönünden zengin bir besin kaynağıdır.

100g tomurcuk da, kuru madde olarak 67 mg fosfor, 9mg demir, 24mg protein, 12mg selüloz ve 2 mg lipit vardır.

Kapari asırlardır insanlar tarafından ilaç olarak kullanılmaktadır. Hadisi şerifte Peygamberimiz(as) bir sahabeye basur için kapari yemesini söylemiştir. Buna ilaveten yapılan araştırmalarda ayrıca;

Cinsel gücü artırıcı, gençleştirici, kabızlığı giderici(sindirim sistemini düzenleyici), idrar ve balgam söktürücü, solucan düşürücü, ağrı kesici, romatizma, felç, iskorbit hastalığı, kan bozuklukları(lösemi), gut hastalığı, anti tümör, dalak büyümesi, kalça rahatsızlığı, adet düzenleyici, diş ağrıları, karaciğer fonksiyonlarını düzenleyici etkiye sahip olduğu, mide ülseri ve tedavisi olmayan MS (Multi Skleroz) hastalığının tedavisinde başarılı sonuçlar alındığı ortaya konulmuştur. Ayrıca kapari etin kansere, kolestrole, damar tıkanıklığına ve sindirim sistemine yol açan zararlı etkilerini en aza indiriyor. İçerdiği antioksidan miktarı ise soğandan 15 kat daha fazla.

Görüldüğü gibi ekonomik açıdan getirisi yüksek, üretilmesi kolay ve ucuz ve ekolojik toleransı yüksek olan bir bitki olması nedeniyle bölgemizde rahatlıkla üretilebilecek alternatif bir bitki olabilir.