Örneğin ilk aklıma gelen kış mevsimlerinde sarkıtların ruhsuz saldırganlığına önlem olarak kullanılan “ saçak altında dolaşmak tehlikeli ve yasaktır” sözünü ele alalım.

Elbette ki kış mevsimleri için saçaklardan sarkan sarkıtlar ciddi yaralanma ve sakatlanmalara sebep olacak bir tehlikedir. Uyarı da zaten ilk olarak bu tehlikeye işaret ediyor. “ saçak altında dolaşmak tehlikeli...” cümlenin burasına fevkalade katılıyorum. Ancak şu ikinci kısmı yani: “... ve yasaktır.” İşte benim canımı sıkan kısmı budur. Yani şunu demek istiyor: “ eğer tehlikesinden çekinmiyorsan, yasak olduğunu aklına getir. Sarkıtın hayati tehlikesini algılayamayan geri zekalı, koyulan kurallara ve yasalara saygıyla baş eğen ve fakat bulduğu ilk fırsatta sonucu neye mal olursa olsun bir yasağı çiğnemekten tarifsiz bir zevk alan ilkel adam, saçak altında dolaşmak, tehlikeli olduğunun yanında ve ondan bağımsız olarak artı bir de yasaktır. Ya tehlikesinden kaçındığın için yada yasak oluşundan ötürü saçak altında dolaşmamalısın” gibilerden bir mesaj veriyor. Oysaki “ saçak altında dolaşmak tehlikeli olduğu için yasaktır” demek daha doğru, daha ciddi ve samimi olmaz mıydı sizce de. Yani en azından şu mesajı alırdım ben kendi adıma: “ biz kafasına göre ve mesnetsiz kurallar , yasaklar geliştiren, icat eden kimseler değiliz. Evet saçak altında dolaşmak yasaktır zira bu mevsimde saçak altında dolaşmak ciddi derecede tehlikelidir. Sizi düşünüyoruz. Bir yasak koyduk ve bu yasağın amacı sizi tehlikeli bir fiilden yine sizin faydanıza olmak kaydıyla alıkoymaktır.”

Evet size katılmamak elde değil. Bu bahsettiğim küçük bir detaydır. Ancak gel gelelim kültürümüzde, yasa koymaya muktedir ve bir çok alanda erk sahibi kimseler ve zümrelerin meseleye nasıl yaklaştığını bize işaret etmesi açısından küçük ama çarpıcı bir örnektir. Bu minik örnekten yola çıktığınızda – ki ben çıktım – bir çok uygulamanın bizi pek adam yerine koymadığını fark edeceksiniz. Bizi yönetenlerin veya toplumumuzda her alanda söz sahibi olanların çoban veya rehber olma konusundaki seçimlerinden bahsediyorum. Çobanda rehberde bir kalabalığı sevk ve idare etmektedirler. Ancak çoban, elindeki sağlamca sopası, asayişi sağlamaktaki sağ kolu köpekleriyle, gütmekte olduğu koyunlarına, koyduğu kurallar, yasaklar ve verdiği direktifler için, sürüye herhangi bir gerekçe göstermek zorunda değildir. Ancak eğer çoban mesleğinde temayüz etmiş bir kimse ise sürünün bu onursuzluğa karşın en azından iyi yiyeceklere ulaşma şansı vardır. Fakat çoban bütün çobanlığının yanında mesleğine hakim olmayan alık biriyse, sürüyü bir takım zorluklar beklemektedir. Zira sürünün yönetimde hiçbir surette söz hakkı yoktur.

Buna mukabil rehberlerde bir nevi bir sürüyü idare ederler. Ancak attıkları her adımın, yaptıkları her uyarının, bulundukları her önerinin gerekçelerini ve ön gördükleri sonuçlarını ortaya koymak, sürünün bir şekilde fikrini almak veya güdülme konusunda sürüyü bilgilendirmek suretiyle.

Ve elbette ki daha önce yazmış olduğum yazılardan da aşina olduğunuzu düşündüğüm üzere, minimal bir pozitivist olarak şu sonuca varıyorum:

Her toplumun – ki medeniyet düzeyi ne olursa olsun – güdülmeye ihtiyacı vardır. Burada gelişmiş medeniyetler ile gelişmekte olan veya gelişmemiş medeniyetler arasındaki farkı belirleyen şey güdülme şeklidir. Toplum hayatının bir çok dalında söz sahibi kimselerini, -rehberliği özümsemişleri elbette tenzih ederim- çobanlık çizgisinden rehberlik çizgisine, birbirimizin kuyruğuna sokmuş olduğumuz başlarımızı kaldırarak ve evet onca kalabalık oluşumuzun farkına varıp o tekil köpekten korkmadan, çekmeli, buna yanaşmayanları görevlerinden azletmeliyiz.

Mehmet Canib ÖKSÜZ Ankara /2006