Yeşilin ve Mavinin Buluştuğu Yerdesiniz

Suçatı Sözlüğüne Ekler

Kategori Kategori: Suçatı Kasabası | Yorumlar 5 Yorum | Okunma 7125 Okunma | 12 Temmuz 2007 17:06:48

Aziz Bey'e katkılarından dolayı teşekkür ederiz

Emrullah Hocam bu harika çalışmanızdan dolayı size çok teşekkür ediyorum.

 

Affınıza mahcuben sözlüğünüzde olmayan fakat bizim yöremize ait hatırıma gelen bir kaç kelimeyi zikretmek istiyorum. Acizane kelimelerin yazılışında ve anlamlarında eksiklikler hatalar olabilir. Doğrusunu bilen yada eksik bulan tamamlayabilir. Alfabetik sıraya sokmadım kelimeler aklıma geldikçe yazdım.

 

hergele: Koyun,keçi,inek,merkepten meydana gelmiş sürü

yılkı : at sürüsü

fizzah: Herhangi bir acıdan dolayı bağırmak acı çekmek

Figan: Yine fizzah kelimesi ile aşağı yukarı aynı manaya geliyor. Acı çekmek

Andılmak: Boş boş durmak dikilmek yine aynı manada kullanılan (sanıtmak)

Bön : divane, derbeder

Belertmek : gözünü ayırıp şaşkın şaşkın bakmak

Pejmürde : rüküş giyinen kendisini bırakmış kişi

Çenilemek: Köpeklerin canının yanması ile çıkardığı ses

Çemkirmek : Köpeklerin havlama ve çenileme arası çıkarmış olduğu bir ses

ceysinmek:şımarmak

eremşimek:cibelmek şımarmak sırnaşmak

sadır: sebze fidesi

yine sözlüğümüzde kullanılmış ama Alaf: Hayvanların kışın yemesi için çayırdan yoncadan oluşan patosa verilmiş ot kes

mürai: değişken dönek iki yüzlü

müyençi : pazarlık yapanlara yardımcı olan üçüncü kişi

sakırga: Kenenin küçüğü

ferik: genç tavuk

çemrek: Atletik yapılı olan

uğra: Ekmek pişirilirken hamurun yapışmasını önlemek için kullanılan un

eren peren olmak: dağılmak bozguna uğramak şaşırmak neye uğradığını bilememek

goyak : arazide rüzgara ve tehlikelere karşı korunaklı kuytu yer koyunların dağda yattığı yer

gasnak: Kalburun,afaranın, gozerin kenarındaki ağaç çember

palan: eşşeğe rahatca binilmesi için yapılmış sırtlık

bent: harığa ırmaktan su getirmek için sunun önüne çekilmiş set

kayış : deriden yapılmış kemer

muhayyer: seçmeli seçmece

müteessir: utanma ezilip büzülme üzülme

mustur: içten pazarlıklı sinsi

müzeyir (müzevir) : sinsi yine içten pazarlıklı denilebilir

muğallak: desteksiz durma

börk: baş başlık

taysınmamak : hesaba almamak küçük görmek

börkenek:ağaç direklerin başına hezan oturtmak için konulan başlık

beh : ön ödeme

gön: deri

sakdıyan : terbiyelenmiş deri tam manasını bilmiyorum ama ayakkabı deri işlerinde yöremizde kullanılır

töz: Kök (kulak tözü manasında kullanılır)

gambak: alt tarafı geniş üst tarafı dar kap (gambak bakır kazan deniliyor)

rup : dörte bir ( övünürken yöremiz insanı kullanır Mesala "O benim urubum olamaz"gibi

koçak: cömert

teberrük : bereketli bereket umma

nacak : küçük balta

taaccüp: şaşma hayret etme

müseyip: disiplinsiz kendini salıvermiş kişi

mudara: Sağlam durmama emanetçi gibi olma

cağşamak: bozulmaya yüz tutmak

koçen: köpeklerin çiftleşme zamanı

kürtük : rüzgarın düşük yerlere sürükleyerek doldurmuş olduğu kar birikintisi

gunnama: Mundar hayvanların yavrulaması

kelep: iplik çilesi

kuzgun : kara karga

partal : yalan

tongaya bastırmak : yanıltmak oyuna getirmek

yadırgı: yabancı

gerneşmek : gerilmek

kığı yada kıvı: Koyun keçi pisliği

seyip: boşta gezen hayvan

gonak: başta oluşan kepek

gonur: kestane rengi

goçam : bir yada iki avuç dolusu

godek : kısa boylu

gocek : başağa durmamış kısa ekin

gölek : küçük su birikintisi

gubat(kubat) : biçimsiz kaba

hamaylı: muska

barata : leş

galp: yavaş hareket eden kanı ağır

yelpik : nefes darlığı

külüstür : eski model modası geçmiş ilkel

cahd (cehd) : Çaba çabalama

kösüre : bileği

çaşaratsız : beceriksiz yeteneksiz sakar

kötürge : ağaçtan kaldıraç ağaçtan manivela

şadıman : şen olmak mutlu olmak (şadıman olmak)

rayiha : koku

peğ : bina yıkıntısı yada kalıntısı

peyke : tahta sedir

pelverde : meyve ezmesi

kelengi : tarla faresi

kiznek : sertleşmiş yoğunlaşmış yapış yapış kir

ekir : kir olmayan kir özellikle tereyağının tavanın dibinde bırakmış olduğu artık

dibek: havan

ıskarta : adi, aşağı, aşağılık, çarçur, çöp, değersiz, fos

gem : atı yada eşeği dizginlemek için hayvanın ağzına verilen demirden alet

yıflak : büyük ekmek bıçağı

buhağı (bukağı) : kelepçe, köstek

çeğmen : mahmuz  horozlarda ve köpeklerde bulunan normal tırnaktan ve ayaktan ayrı ve biraz yukarıda bulunan tırnak

üzengi : binicinin ayağını bastığı demirden yapılmış destek

pin : tavukların yumurtlaması için yapılan yer

hindirik : sümük

pıskırmak : hapşurmak

öflez : zayıf yanan ışık matlık

mar : pas

mazarrat : zararlar ziyanlar

emraz : hastalık

mayis : hayvan pisliği

uğunmak : ağlayı ağlayı bayılmak dövünmek kıvranmak soluğu tıkanmak

müşavere : akıl almak akıl danışmak

meses : çift sürerken öküzleri sürmek için kullanılan uzun özellikle yemişenden yapılan uzun deynek

çüt : çift çüt sürmek

pulluk : herk yapmak için traktör, öküz yada atın arkasına takılan tarım aleti

gazguç : spatula yer bellerken beldeki çamuru temizlemek için kullanılan hacat

bocut : boduç dut ağacından yapılmış su kabı suyu soğuk tutmak için bir tür termus

tap : bir işi yapmak için uygun pozisyon mesela tap almak tap alamadım tapıma gelmedi gibi

mertek : ortalama bir buçuk iki metre boylarında ortalama üç cm çapında deynek

herek : uzun sırık ceviz sırığı

çal : yüksek dağ

ibik : Horozun başındaki kırmızı renkteki et parçası

hot : kalça kemiği

kepez : dağ yüksek tepe ( Kara Kepezi bilirsiniz Kazörenin üst tarafında bir dağ )

sicim : bağ

bocu : fino süs köpeği

şum: bir şeyi uğursuz yada uğurlu saymak

adavet : düşmanlık

iremil : kavga çıkaracak ara bozacak maksatlı söz

ikrah : bıkıp usanma tiksinme 

eşbah: gayretlenmek heyacanlanmak aşırı istek

tirendez : titiz

günü : rekabet kıskançlık haset günüye gitmek

meftun : beğenmek hayranlık duymak

darbız : tarlayı ekime hazır hale getirmek için sulayıp düzlemek

onulmak: düzelmek iyileşmek dertten kurtulmak

sef : ters

pers olmak : tersi dönmek kazaya yapıldığında ortaya çıkan durum mesala düşer pers olursun diye kullanılır

onart : doğru düz ( aslında dilimizde teleffuz ettiğimiz ancak alfabemizde olmayan “n” harfi ve “g” harflerinin arasında bir harf “n” harfi yerine kullanılması lazım böyle bir harf olmadığı için onart olarak yazılıyor)

yalınkat : tek kat

sağakça : ekin kargası

şöhül : jel jelleşme (yemeğin özleşmesi şöhülleşmesi başka şekilde teleffuzu varmı bilmiyorum )

cebelleşme : söz dalaşı yapmak dalaşma dövüşme

sokara : Soğanla yapılan bir tür sos (yazılışında teretdütlerim var doğrusunu bilen düzeltebilir )

sazak : hafif esen soğuk yel

tok : köpeklerin boğazına takılan ucu sivri demirden yapılmış tasma

kolan : at yada eşeğin sırtındaki heybeyi hurcu yada yükü sabitlemek sarmak için yapılmış yayvan bağ

telteşik : karışık keşmekeş

çırpı : ince söğüt yada kavak dalları veya toplamı

çıtırık : engebeli çalı çırpı ile dolu ıssız yer

darı : mısır

kolük keçi : boynuzsuz keçi yada teke

batal olma : bazı değerlerin kıymetinin bilinmemesi ve kaybolması

özün döymemesi: razı olmamak manasına kullanılır.Tam anlamını bilen varsa yazabilir

dabak : inek, koyun ve keçilerin ayaklarında çıkan bir hastalık

kırtlık : bir tür makas

tülemek : hayvanların kırkıldıktan sonra tüylerini düzeltmesi

tülek : uyanık yaman  kurnaz

gelgeç: ırmak üzerine yapılmış ince köprü

atlambaç : su içerisin atlayarak geçilmesi için taşlardan oluşturulmuş geçit

gayım : sağlam

maslahat : çıkar (bizim yöreye ait olmasa da halk ağzında kullanıldığı için yazmakta fayda var.Deyim içinde kullanılıyor. Mesela : Maslahat delisi diye kullanılabiliyor.

eke : yetişkin olgun  

yetik: yetkin yetişmiş

katıl: taş yada kerpiç duvarlarda duvarı bağlaması için istenilen yere atılan ağaç

umsuruk olma : ümit edilen şeye ulaşamama hali hayal kırıklığı

hırtlak : gırtlak

tar : tavukların tünemesi için kümese duvardan duvar atılan ağaç

hömkürmek : bağırarak hakaret ederek başkasının üzerine yürümek

hangırdamak : yüksek sesle gülmek , hangır hangır gülmek

cağ : örgü örmek için kullanılan ucu çengelli metal araç (sivasın başka yörelerinde bizim suluk dediğimiz yerede cağ deniyor.)

cor : geyik muhabbeti (bilirsiniz ki Osmanlı zamanında gazetenin adı ceridedir. Cer cor olmuş yöresel ağza uymuş acize böyle bir yorum itiraz eden olabilir.)

kekiç : çekiç (kakmaktan türetilmiş yöremize ait bir kelime kendi çevremde çekice kekiç denir)

höğürmek : Özellikle tosunların başka tosunları gördüklerinde çıkarmış oldukları meydan okuma çığlığı

yağarnı : sırtın yan kısmı

ibicek : kura

ödlek : korkak

mürted : dinden çıkan

behidi : hayvanca (kelimenin doğrusu behimi yöresel ağızla behidi olarak söyleniyor)

dıkız : sıkışık, sıkışma

dıkılmak : sokulmak

yarenlik: şaka

pestikan : ayranın pişirildikten sonra süzülmesi ile yapılan bir tür tuzlu yoğurt (yayla çorbası ve bulama çorbasına benzer kendi adı ile anılan pestikan çorbasıda yapılır)

çıfıt : Yahudi , hileci düzenbaz

mülevves : kirli pis bulaşık (yöresel ağızla söylenişi mülembez)

 

Şimdilik hatırıma gelenler bunlar. Şu an Telinde olsaydım orada yaşarken insanımızla konuşurken çok daha fazla yöresel kelimeye ulaşabilirdim. Zira yukarıda yazmış olduğum kelimelerin yüzde doksanını babamdan yani Duran TAKCI’dan duydum. Kendisinin konuşmalarından öğrendim. Kaynak olarak babamı gösterebiliriz. Hazırlamış olduğunuz o güzel çalışmanıza ufacık bir katkıda bulunduysam ne mutlu bana.

Selam ve Dua İle...

 

Aziz TAKCI

 

 | Puan: Henüz oy verilmedi / 0 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar

RAMAZAN YIDIRIM { 23 Haziran 2010 19:24:29 }
GAKIRDAK VE ÇELEYİ UNUTMUŞSUNUZ
ABDULLAH ÇAĞDAŞ { 15 Nisan 2009 23:27:41 }
ben çorumdan ABDULLAH ÇAĞDAŞ araştırmanızı inceledim gayet güzel ismail trendez in soy ismi nin anlamıgıbı gayet titiz olmus hepinize saygı sevgıler hepiniz allaha emanet olun ABDULLAH ÇAĞDAŞ ÇORUM ULUKAVAK MERKEZ
ismail tirendez { 21 Temmuz 2008 16:46:08 }
kardeşim sagolun sizleri tanımak kendimi tanıtmak isterim ben çorum luyum çorum merkezde ekmek kavgamızla ugraşıyoruz sizler memleketinizi yazın daha son ra paslaşırız ismail tirendez saygılar
Emrullah TOPRAK { 16 Temmuz 2007 17:42:41 }
Değerli Aziz kardeşim, Suçatı sözlüğüne katkılarından dolayı teşekkür ediyorum. Hakikaten bunların içinde sadece Suçatı'na mahsus bir hayli kelime var. Benim de sonradan not aldığım birkaç kelimeyle birlikte sözlüğümüz güncellenebilir. İsmail kardeşimin dediği gibi ayrı dosyalar halinde arşivlenebilir. Suçatı kültürüne katkısı olan tüm dostlara selam.
İsmail { 13 Temmuz 2007 10:49:36 }
Aziz kardeşim, Suçatı Sözlüğüne katkılarından dolayı seni tebrik ediyorum.Bu konuya ilgili olduğunu biliyordum, bu çalışmanla da gösterdin bunu. Listende; özgün, kıyıda köşede kalmış çok orjinal kelimeler var, bundan sonrada katkılarını ve derlemelerini bekliyoruz.

Emrullah Hocanın çalışması senin çalışman bundan sonra yapılacak çalışmalar derlemeler aslında bir dosyada veya iki kapak altına alınıp arşivlenebilir

Sevgilerimle...
Diğer Sayfalar: 1. 

 

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    





Yeşilin ve Mavinin Buluştuğu Yerdesiniz

SuçatıHaber Anket

Sizce Gürün Belediye Başkanlığı seçimini kim alır?
Ak Parti adayı Feyzullah Arslan
MHP adayı Nami Çiftçi
Sonuçlar

Google

Il Il Hava Durumu


Ziyaretçi Sayımız

Aktif Ziyareti
Bugun110 
Ayrnt
 
SuçatıRSS
 Haberler | En Çok Okunanlar | En Çok Oy Alanlar
 


Altyapıda yardımları olan mydesign ve efkan teşekkürler.
Suçatı Haber 2007
Tasarım ve Kodlama: Fatih TAKCI